Japan: begroeten, eten, feesten en samenwerken

Japan in vogelvlucht

Japan telt ongeveer 125 miljoen inwoners, verspreid over vier hoofdeilanden en duizenden kleinere, van besneeuwd Hokkaido tot subtropisch Okinawa, waar Ryukyu-talen en tradities verschillen van die op het vasteland. Het leven in Tokio of Osaka voelt anders dan in een boerendorp in Tōhoku. Wat volgt beschrijft veelvoorkomende gewoonten, en individuen wijken er altijd van af.

Begroeting en eerste ontmoeting

Een buiging, ojigi, is de traditionele groet, en de diepte en duur ervan weerspiegelen de relatie en de situatie. Veel Japanners schudden graag de hand van bezoekers, maar het is beleefd om hun voorbeeld te volgen. De achternaam komt eerst, en -san wordt achter de naam van zowel mannen als vrouwen gezet, zoals Tanaka-san.

Bij zakelijke afspraken worden aan het begin visitekaartjes, meishi, uitgewisseld. Overhandig het jouwe met twee handen, neem dat van de ander met twee handen aan, lees het en leg het op tafel voor je, in plaats van het meteen op te bergen. Handige zinnen zijn hajimemashite, aangenaam kennis te maken, en yoroshiku onegaishimasu, een uitdrukking die om goede betrekkingen vanaf nu vraagt.

Etiquette en dagelijkse gewoonten

Schoenen gaan uit bij de genkan, de ingang van huizen, en in veel ryokan, tempels en sommige restaurants; vaak liggen er slippers klaar, en voor het toilet zijn aparte slippers. Stiptheid wordt serieus genomen, het openbaar vervoer is stil en bellen in de trein wordt afgeraden. Prullenbakken zijn schaars, dus veel mensen nemen hun afval mee tot ze er een vinden.

Fooien geven is niet gebruikelijk en kan verwarring wekken; goede service zit in de prijs. Cadeaus worden zorgvuldig ingepakt en vaak met een bescheiden opmerking aangeboden, en de ontvanger kan eerst eenmaal weigeren. Was je in een onsen grondig voordat je het bad in gaat en houd je handdoek uit het water. Het beleid over tatoeages in baden verschilt, dus informeer vooraf.

Eten en tafelmanieren

Washoku, de traditionele Japanse eetcultuur, kwam in 2013 op de UNESCO-lijst van immaterieel erfgoed. Rijst, misosoep, vis, groente en ingelegde groente vormen een klassieke maaltijd, terwijl regionale specialiteiten uiteenlopen van Osaka’s okonomiyaki tot Hakata-ramen en de eigen keuken van Okinawa. Zeg itadakimasu voor het eten en gochisōsama deshita erna.

Zet eetstokjes nooit rechtop in rijst en geef eten niet van stokje naar stokje door, want beide herinneren aan begrafenisrituelen. Noedels slurpen is geaccepteerd. Schenk voor anderen in en laat hen voor jou inschenken, wacht op de toast, kanpai, en betaal aan de kassa in plaats van aan tafel. Vegetariërs moeten weten dat dashi, een bouillon op basis van vis, in veel gerechten zit; vraag dus duidelijk na.

Belangrijke feesten

Het jaar draait om de seizoenen. Shōgatsu is het nieuwjaar, met bezoeken aan het heiligdom en gedeeld eten, Tanabata koppelt een sterrenlegende aan papieren wensen, Obon onthaalt in de zomer de geesten van voorouders en hanami brengt in de lente vrienden en collega’s samen onder de kersenbloesem.

• Shōgatsu: het Japanse Nieuwjaar
• Tanabata: het sterrenfeest
• Obon: de voorouders welkom thuis
• Hanami: kersenbloesem kijken

Op 15 november markeert Shichi-Go-San mijlpalen in het gezin met een bezoek aan een heiligdom. Nationale feestdagen als Golden Week rond de wisseling van april naar mei bepalen reis- en zakenagenda’s, dus plan eromheen.

• Shichi-Go-San: een mijlpaal voor het gezin

Bruiloften

Een Japanse bruiloft kan sjintoritussen in een heiligdom volgen of een ceremonie in een kapel naar westers voorbeeld zijn, en het huwelijk wordt wettelijk geldig door registratie bij een lokaal kantoor. Onze gastengids voor een Japanse bruiloft behandelt de goshūgi-enveloppe, kleding en het tijdsverloop van de dag.

• Een Japanse bruiloft bijwonen: gids voor gasten

Samenwerken of studeren met Japanners

Beslissingen komen vaak tot stand door vóór de vergadering consensus op te bouwen, nemawashi genoemd, dus de vergadering zelf bevestigt soms wat collega’s al hebben besproken. Communicatie kan indirect zijn: een antwoord als dat zou moeilijk zijn betekent vaak nee. Stel open vragen, laat stiltes toe en controleer achteraf schriftelijk of iedereen het begrepen heeft.

Anciënniteit bepaalt de taal, met beleefdheidstaal, keigo, richting klanten en leidinggevenden, en op scholen en in clubs koppelt de senpai-kōhai-relatie oudere en jongere leden. Vroeg en vaak over de voortgang rapporteren, hōrensō, wordt gewaardeerd. Borrels na het werk, nomikai, zijn een kans om te binden maar niet verplicht, en je kunt beleefd bedanken.

Veelgestelde vragen

Moet ik buigen als ik iemand in Japan ontmoet?

Van bezoekers wordt geen perfecte buiging verwacht. Een lichte knik of buiging met een glimlach wordt gewaardeerd, en biedt iemand een hand aan, dan kun je die aannemen.

Wordt fooi verwacht?

Nee. Service is inbegrepen en geld op tafel laten liggen kan verwarring geven. Een oprecht dankjewel volstaat.

Mag ik eten tijdens het lopen?

Op veel plekken wordt dat onbeleefd gevonden, vooral in drukke straten en in het openbaar vervoer. Eet bij de kraam of op een aangewezen plek.

Wat doe ik met een visitekaartje?

Neem het met twee handen aan, lees het en laat het tijdens het gesprek zichtbaar op tafel liggen. Bewaar het daarna zorgvuldig.