Māori-nieuwjaar
Als de sterrenhoop Matariki midden in de winter weer voor zonsopgang verschijnt, viert Nieuw-Zeeland het Māori-nieuwjaar: een tijd om overledenen te herdenken, het heden te vieren en vooruit te kijken naar het nieuwe jaar.
Foto: Anders Drange / Unsplash
Een vrije vrijdag tussen eind juni en half juli
In heel Nieuw-Zeeland, op marae en in steden, scholen, bibliotheken en musea.
Matariki zoeken bij dageraad, samen eten, dierbaren herdenken en meedoen aan een lokaal evenement.
Mānawatia a Matariki: Vier en eer Matariki
Matariki is de Māori-naam voor de sterrenhoop die ook bekendstaat als de Pleiaden. De naam is een verkorting van een zin die “de ogen van de god Tāwhirimātea” betekent, de god van wind en weer. De sterrenhoop verdwijnt in de winter ongeveer een maand uit de Nieuw-Zeelandse nachthemel en verschijnt eind juni of begin juli vlak voor zonsopgang weer. Die opkomst markeert het begin van het nieuwe jaar in de Māori-maankalender. Sommige iwi volgen in plaats daarvan de opkomst van Puanga, de ster Rigel, en verschillende regio’s hebben hun eigen tradities.
Van oudsher bestond Matariki uit drie delen: de sterren bekijken om tekenen voor het komende jaar te lezen, de mensen herdenken die sinds de vorige opkomst waren overleden, en voedsel aan de sterren offeren, bereid in een hāngī, een aardoven, zodat de stoom naar de hemel opsteeg. Sommige iwi onderscheiden negen sterren in de sterrenhoop, elk verbonden met een domein, zoals voedsel van het land, de zee, zoet water of de lucht. Hiwa-i-te-rangi staat bekend als de wensster.
In de 20e eeuw raakte Matariki in de vergetelheid, maar vanaf de jaren negentig brachten iwi, musea en gemeenschapsgroepen het feest terug. Nu vieren Māori en niet-Māori het met concerten, lichtfestivals, gezamenlijke maaltijden, het planten van bomen en bijeenkomsten bij dageraad om de sterren te zien. Sinds 2022 is Matariki een officiële feestdag, altijd op een vrijdag, zodat mensen een lang weekend met familie kunnen doorbrengen. Elk jaar organiseert een andere iwi een nationale ceremonie, en de hautapu, het offer bij dageraad, wordt op de ochtend van de feestdag live uitgezonden. Er is geen enige juiste manier om het te vieren: dierbaren herdenken, samen eten of de sterren zien opkomen horen er allemaal bij. Gebruiken verschillen per iwi, regio en familie.
Vier Matariki thuis:
Binnenkort in de App Store.
Veel plaatsen houden evenementen in de weken rond de feestdag, van lichtfestivals tot lezingen in musea. Winterochtenden kunnen koud en bewolkt zijn, dus kleed je warm aan voor bijeenkomsten bij dageraad. Ga je naar een evenement op een marae, volg dan de aanwijzingen van de gastheren.
De Māori-naam voor de sterrenhoop de Pleiaden, waarvan de opkomst voor zonsopgang midden in de winter het Māori-nieuwjaar markeert.
Op een vrijdag in juni of juli, meestal tussen eind juni en half juli. De datum verandert elk jaar omdat hij de Māori-maankalender volgt.
Door dierbaren te herdenken, samen te eten, bij dageraad naar de sterren te kijken en mee te doen aan concerten, lichtfestivals en lokale evenementen.
